VulvaDerm – diagnostyka różnicowa i atlas

Tłumaczenie AI

Język oryginału: angielski. Język docelowy: polski. Tłumaczenie wykonane przez AI.

Coś się nie zgadza? Daj znać autorowi:

Pomoc praktykowi w diagnostyce różnicowej dermatologicznych schorzeń sromu.

UdostępniaSMSNA
Wypróbuj
Ulubione

Menu

 Wstępna identyfikacja (srom)Cechy / Objawy
Nowotworowe i złośliwe
  • Zmiana lub nieprawidłowość
  • Owrzodziała, stwardniała lub pigmentowana zmiana
  • Utrzymujący się ból, krwawienie lub niegojące się owrzodzenie
Zapalne i dermatologiczne
  • Zmiana lub nieprawidłowość
  • Swędzące, zaczerwienione lub łuszczące się
  • Bolesne lub z pieczeniem
  • Krostkowe lub pęcherzykowe
  • Przewlekłe zmiany lub pogrubiała skóra
Choroby przenoszone drogą płciową
  • Zmiany / owrzodzenia
  • Wydzielina
  • Ból
  • Bolesne oddawanie moczu
  • Zmiana koloru, ilości lub konsystencji wydzieliny
  • Owrzodzenia
Zespoły bólowe sromu
  • Ból
  • Dyskomfort
  • Ból podczas penetracji w trakcie stosunku lub napięcie mięśni
  • Choroby współistniejące (np. śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego, IBS)
Wydzielina z pochwy
  • Wydzielina z pochwy
  • Zmiana koloru, ilości lub konsystencji wydzieliny
  • Świąd, pieczenie lub zapach
Hormonalne i zanikowe schorzenia sromu
  • Suchość
  • Świąd
  • Dyskomfort
  • Objawy podczas stosunku
  • Nawracające zakażenia dróg moczowych

Dlaczego diagnostyka dermatologiczna sromu ma znaczenie

Srom jest dotknięty wieloma z tych samych chorób skóry, które występują w innych miejscach ciała — wypryskiem, łuszczycą, liszajem płaskim, liszajem twardzinowym, zakażeniami oraz zmianami łagodnymi i złośliwymi — ale występują w nim także schorzenia specyficzne dla tej okolicy anatomicznej. Dokładne i terminowe rozpoznanie jest ważne, ponieważ:

  • Wpływ na jakość życia: Choroby skóry sromu często powodują przewlekły świąd, ból, pieczenie lub dyskomfort podczas stosunku i w codziennych czynnościach, co istotnie wpływa na komfort fizyczny, zdrowie psychiczne i relacje intymne.

  • Ryzyko nowotworu: Niektóre schorzenia, w szczególności liszaj twardzinowy i niektóre postacie śródnabłonkowej neoplazji sromu, wiążą się ze zwiększonym ryzykiem raka płaskonabłonkowego, jeśli pozostają nieleczone lub są leczone niewłaściwie.

  • Zapobieganie bliznowaceniu i zmianom architektury: Schorzenia takie jak liszaj twardzinowy i liszaj płaski mogą powodować trwałe bliznowacenie, zrost warg sromowych lub zwężenie wejścia do pochwy, jeśli nie są leczone odpowiednio wcześnie.

  • Płodność i zdrowie seksualne: Przewlekłe schorzenia sromu mogą wpływać na funkcje seksualne, a w niektórych przypadkach utrudniać przebieg ciąży lub porodu.

Główne trudności diagnostyczne

  • Niespecyficzny obraz kliniczny: Wiele różnych schorzeń — zakażenia, zapalne dermatozy, reakcje alergiczne i zmiany przedrakowe — może przebiegać z podobnymi objawami (świąd, zaczerwienienie, bolesność), co utrudnia różnicowanie kliniczne bez biopsji.

  • Zmienione środowisko skóry: Wilgotność, okluzja i tarcie w obrębie sromu zmieniają typowy wygląd chorób skóry w porównaniu z ich obrazem w innych miejscach ciała, dlatego opisy podręcznikowe nie zawsze mają zastosowanie.

  • Ograniczone przeszkolenie klinicystów: Wielu ginekologów, lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, a nawet dermatologów otrzymuje minimalne szczegółowe przeszkolenie w zakresie chorób skóry sromu, co prowadzi do niedodiagnozowania lub błędnego rozpoznania (często mylone z nawracającymi zakażeniami drożdżakowymi).

  • Niechęć pacjentek: Zakłopotanie lub dyskomfort związany z rozmową o objawach w obrębie narządów płciowych często opóźnia zgłoszenie się pacjentek po pomoc, pozwalając na postęp choroby.

  • Współistniejące schorzenia: U pacjentek często występuje jednocześnie więcej niż jedno schorzenie (np. liszaj twardzinowy oraz wtórne zakażenie drożdżakowe lub bakteryjne), co może maskować rozpoznanie podstawowe.

  • Trudności związane z biopsją: Choć biopsja jest często konieczna do ustalenia ostatecznego rozpoznania, wrażliwość tej okolicy może powodować wahanie pacjentek, a interpretacja histologiczna nadal bywa niejednoznaczna.

  • Brak znormalizowanej terminologii: Historycznie niespójne nazewnictwo w różnych specjalnościach (dermatologia, ginekologia, patomorfologia) utrudniało komunikację i badania naukowe.

Wobec tych trudności najlepsze wyniki zazwyczaj uzyskuje się dzięki podejściu multidyscyplinarnemu — często z udziałem ginekologii, dermatologii, a czasem patomorfologii — oraz dzięki edukacji klinicystów i wzmacnianiu pozycji pacjentek, aby zgłaszały się po pomoc jak najwcześniej.

Ten tutorial jest przeznaczony dla pracowników ochrony zdrowia i nie ma zastępować oceny klinicznej ani nowych odkryć naukowych dotyczących rozpoznawania i leczenia schorzeń dermatologicznych sromu. Poniższe tematy zostały uwzględnione w tym narzędziu wraz ze zdjęciami, diagnostyką różnicową, opisem przebiegu oraz możliwymi zaleceniami terapeutycznymi do rozważenia. W razie wątpliwości najlepszym postępowaniem może być skierowanie do dermatologa lub odpowiedniego specjalisty.

Diagnostyka różnicowa zmian nowotworowych i złośliwych

Omawiane tematy diagnostyki różnicowej

  • Śródnabłonkowa neoplazja sromu (VIN)

  • Rak sromu

  • Zespół genitourynarny menopauzy (GSM)

  • Choroba Pageta

 

Diagnostyka różnicowa zmian zapalnych i dermatologicznych

Omawiane tematy diagnostyki różnicowej

  • Liszaj twardzinowy

  • Liszaj płaski

  • Liszaj prosty przewlekły

  • Łuszczyca (sromu)

  • Kontaktowe zapalenie skóry

  • Torbiele wtrętowe i naskórkowe sromu

  • Torbiel gruczołu Skene’a

  • Torbiel gruczołu Bartholina

  • Ropień gruczołu Bartholina

  • Zapalenie skóry sromu (atopowe zapalenie skóry)

 

Diagnostyka różnicowa chorób przenoszonych drogą płciową

Omawiane tematy diagnostyki różnicowej

  • Opryszczka narządów płciowych

  • Brodawki narządów płciowych (HPV)

  • Kiła

  • Chlamydioza

  • Rzeżączka

  • Rzęsistkowica

 

Diagnostyka różnicowa zespołów bólowych sromu

Omawiane tematy diagnostyki różnicowej

  • Zapalenie sromu i pochwy

  • Vulvodynia (bolesność sromu)

  • Zapalenie przedsionka sromu

  • Pochwica

 

Diagnostyka różnicowa upławów

Omawiane tematy diagnostyki różnicowej

  • Waginoza bakteryjna

  • Drożdżakowe zakażenie pochwy

  • Chlamydioza

  • Rzeżączka

  • Rzęsistkowica

 

Diagnostyka różnicowa schorzeń hormonalnych i zanikowych sromu

Omawiane tematy diagnostyki różnicowej

  • Zanikowe zapalenie pochwy

  • Zanik pochwy

  • Zapalenie sromu

Wszystkie pytania i możliwe wyniki

Menu
Proszę wybrać temat do przeglądu.
 Wstępna identyfikacja (srom)Cechy / Objawy
Nowotworowe i złośliwe
  • Zmiana lub nieprawidłowość
  • Owrzodziała, stwardniała lub pigmentowana zmiana
  • Utrzymujący się ból, krwawienie lub niegojące się owrzodzenie
Zapalne i dermatologiczne
  • Zmiana lub nieprawidłowość
  • Swędzące, zaczerwienione lub łuszczące się
  • Bolesne lub z pieczeniem
  • Krostkowe lub pęcherzykowe
  • Przewlekłe zmiany lub pogrubiała skóra
Choroby przenoszone drogą płciową
  • Zmiany / owrzodzenia
  • Wydzielina
  • Ból
  • Bolesne oddawanie moczu
  • Zmiana koloru, ilości lub konsystencji wydzieliny
  • Owrzodzenia
Zespoły bólowe sromu
  • Ból
  • Dyskomfort
  • Ból podczas penetracji w trakcie stosunku lub napięcie mięśni
  • Choroby współistniejące (np. śródmiąższowe zapalenie pęcherza moczowego, IBS)
Wydzielina z pochwy
  • Wydzielina z pochwy
  • Zmiana koloru, ilości lub konsystencji wydzieliny
  • Świąd, pieczenie lub zapach
Hormonalne i zanikowe schorzenia sromu
  • Suchość
  • Świąd
  • Dyskomfort
  • Objawy podczas stosunku
  • Nawracające zakażenia dróg moczowych

Select one option:

  • Nowotworowe i złośliwe
  • Choroby zapalne i dermatologiczne
  • Choroby przenoszone drogą płciową
  • Zespoły bólowe sromu
  • Wydzielina z pochwy
  • Hormonalne i atroficzne schorzenia sromu
Diagnostyka różnicowa: zmiany nowotworowe i złośliwe

 

Omawiane tematy diagnostyki różnicowej

  • Śródnabłonkowa neoplazja sromu (VIN)
  • Rak sromu
  • Zespół genitourynarny menopauzy (GSM)
  • Choroba Pageta

 

Można swobodnie przechodzić między tematami, klikając wybrany stan wymieniony pod prawym paskiem postępu. →

Śródnabłonkowa neoplazja sromu (VIN)

Opis / Cechy charakterystyczne

  • VIN może przebiegać bezobjawowo
  • Może objawiać się świądem i/lub bólem
  • Występuje w postaci grudek o płaskiej powierzchni oraz zmian płytkowatych lub brodawkowatych o zmiennym zabarwieniu
  • Może występować w wielu miejscach

 

Przebieg czasowy

  • Może przebiegać z objawami lub bez objawów
  • Postać związana z HPV występuje zazwyczaj u kobiet poniżej 50. roku życia
  • Postać niezależna od HPV wiąże się z przewlekłymi chorobami zapalnymi/autoimmunologicznymi
  • Występuje w późniejszym wieku

 

Diagnostyka różnicowa

  • Liszaj twardzinowy
  • Liszaj płaski
  • Kontaktowe zapalenie skóry
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Powiązane z:

  • HPV wysokiego ryzyka (16, 18) 
  • Przewlekły stan zapalny

 

Rozpoznanie: biopsja

 

Leczenie: wycięcie chirurgiczne

Zasoby / Obrazy

Źródła

  1. Practical Gynecologic Pathology (Zhang): 
    • Wei, Jian-Jun & Hui, Pei. (2021). Practical Gynecologic Pathology Frequently Asked Questions: Frequently Asked Questions. 10.1007/978-3-030-68608-6. 
  2. International Society for the Study of Vulvovaginal Disease. (b.d.). Vulvar intraepithelial neoplasia (VIN). ISSVD Vulvovaginal Atlas. https://vulvovaginaldisorders.org/atlas_topic/vulvar-intraepithelial-neoplasia-vin/


 

Rak sromu

Opis / Najważniejsze cechy

  • Zazwyczaj jednoogniskowa blaszka, owrzodzenie lub guz sromu (mięsisty, guzkowaty lub brodawkowaty) na wargach sromowych większych/mniejszych, w kroczu, na łechtaczce lub wzgórku łonowym
  • Może współistnieć synchroniczna druga zmiana

 

Przebieg w czasie

  • Może przebiegać z objawami lub bez objawów
  • Postać związana z HPV zwykle występuje u kobiet w wieku poniżej 50 lat
  • Postać niezależna od HPV wiąże się z przewlekłymi chorobami zapalnymi/autoimmunologicznymi i występuje w późniejszym wieku

 

Diagnostyka różnicowa

  • VIN
  • Pozasutkowa choroba Pageta
  • Liszaj twardzinowy
  • Liszaj płaski
  • Kontaktowe zapalenie skóry
  • Włókniaki miękkie skóry
  • Zakażenia przenoszone drogą płciową
Diagnostyka / leczenie / postępowanie

Rozpoznanie: Biopsja z inwazją do podścieliska

 

Leczenie / postępowanie

  • Wycięcie chirurgiczne
  • Chemioterapia/radioterapia w zależności od stopnia zaawansowania
  • Skierować do ginekologa onkologa w celu dalszego postępowania
Źródła i obrazy

Źródła

  1. International Society for the Study of Vulvovaginal Disease. (b.d.). Malignant melanoma. ISSVD Vulvovaginal Atlas. https://vulvovaginaldisorders.org/atlas_topic/malignant-melanoma/

  2. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2024). Malignant vulvar melanoma. In In plain sight digital guidebook: Normalizing diverse clinical presentations in obstetrics and gynecology (s. 29). https://www.acog.org/education-and-events/publications/in-plain-sight-digital-guidebook

  3. In Plain Sight 

    1. Melnick, A. (2023). Problem-focused reproductive endocrinology and infertility. Springer Cham. https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-031-19443-6

  4. Practical Gynecologic Pathology (Zhang)

    • Wei, Jian-Jun & Hui, Pei. (2021). Practical Gynecologic Pathology Frequently Asked Questions: Frequently Asked Questions. 10.1007/978-3-030-68608-6. 

Zespół genitourynarny menopauzy (GSM)

Opis / Cechy charakterystyczne

  • Zanik sromu i pochwy, suchość, pieczenie, podrażnienie
  • Dolegliwości ze strony układu moczowego
  • Bolesne stosunki płciowe

 

Przebieg czasowy

  • Występuje w okresie menopauzy z wyżej wymienionymi objawami lub 
  • u pacjentek z przedwczesną niewydolnością jajników

 

Diagnostyka różnicowa

  • Zakażenia
  • Vulvodynia (ból sromu)
  • Liszaj twardzinowy
  • Liszaj płaski
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie: na podstawie stanu menopauzalnego/wieku

 

Leczenie / Postępowanie

  • Rozważyć HRT w postaci terapii ogólnoustrojowej, jeśli występują inne objawy 
  • Estrogen dopochwowy, jeśli występują wyłącznie objawy miejscowe lub terapia ogólnoustrojowa jest przeciwwskazana
Źródła i obrazy

Źródła

  1. Stewart, MD, FACOG, E. G., Bissonnette, CNM, MSN, I., Margesson, MD, FRCPC, DAAD, L., & Forbes, NP, D. P. (2022b). Vulvovaginal atrophy (genitourinary syndrome of menopause) archives - vulvovaginal disorders. Vulvovaginal Disorders. https://vulvovaginaldisorders.org/atlas_topic_category/vaginal-atrophy/
  2. Melnick, A. (2023). Problem-focused reproductive endocrinology and infertility. Springer Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-19443-6
Choroba Pageta

Opis / najważniejsze cechy

  • Uczucie pieczenia
  • Wilgotne, sączące owrzodzenia, łatwo krwawiące
  • Czerwone, aksamitne (różowe plamy skórne) zmiany z białymi plamami
  • Łuszczące się obszary, przypominające wyprysk lub łuszczycę

 

Diagnostyka różnicowa

  • Wyprysk
  • Łuszczyca
  • Liszaj płaski
  • Zapalenie skóry
  • Łojotokowe zapalenie skóry
  • Grudkowatość jasnokomórkowa (clear cell papulosis)
Diagnostyka / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie: potwierdzone biopsją punch

 

Leczenie / Postępowanie

  • Zabieg chirurgiczny: szerokie wycięcie miejscowe. 
  • Leczenie miejscowe: kremy zawierające imiquimod
  • Inne opcje: 
    • Laseroterapia
    • Radioterapia
    • Chemioterapia (w chorobie inwazyjnej)
Źródła i obrazy

Źródła

Diagnostyka różnicowa: choroby zapalne i dermatologiczne

 

Omawiane tematy diagnostyki różnicowej

  • Liszaj twardzinowy
  • Liszaj płaski
  • Liszaj prosty przewlekły
  • Łuszczyca (sromu)
  • Kontaktowe zapalenie skóry
  • Torbiele wtrętowe i naskórkowe sromu
  • Torbiel gruczołu Skene’a
  • Torbiel gruczołu Bartholina
  • Ropień gruczołu Bartholina
  • Zapalenie skóry sromu (atopowe zapalenie skóry)

 

Można swobodnie przechodzić między tematami, klikając wybrane schorzenie wymienione pod paskiem postępu po prawej stronie. →

Liszaj twardzinowy

Opis / Cechy charakterystyczne

  • Ostro odgraniczone białe plamy skóry na sromie
  • Cienka, sucha, pomarszczona skóra, która łatwo pęka, prowadząc do silnego świądu, bólu i pieczenia oraz kłucia i bólu podczas stosunku płciowego, oddawania moczu i defekacji. 
  • Objawy nasilają się pod wpływem stresu.

 

Przebieg czasowy

  • Typowe szczyty zachorowania obejmują dziewczynki przed pierwszą miesiączką oraz kobiety po menopauzie. 
  • Nawroty są częste.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Liszaj płaski
  • Liszaj prosty przewlekły
  • Zespół genitourynarny menopauzy
  • Łuszczyca
  • Kandydoza sromu i pochwy
  • Plazmocytowe zapalenie sromu
  • Blizna
  • Bielactwo
  • Rak kolczystokomórkowy in situ 
  • Skórny rak kolczystokomórkowy 
  • dVIN
  • Przewlekłe popromienne zapalenie skóry
  • Pozasutkowa choroba Pageta
Diagnostyka / Leczenie / Postępowanie

Diagnostyka

  • Badanie kliniczne
    • Dotyczy sromu, górnej części tułowia, piersi i ramion (w 85% skóry okolicy anogenitalnej). 
    • Skóra traci pigment i staje się gładka. 
    • Typowo odbarwienie otoczone przebarwieniem, jednak u osób o ciemniejszej skórze niektóre zmiany mogą wyglądać na przebarwione. 
    • Charakterystyczny układ w kształcie ósemki, dziurki od klucza, klepsydry lub kwiatu lotosu w miarę obkurczania się skóry. 
  • Biopsja 
    • Może potwierdzić rozpoznanie w razie wątpliwości-->nadmierne rogowacenie, zanik naskórka, pasmowaty naciek liszajowaty, obrzęk górnej warstwy skóry właściwej, ujednolicony stwardniały kolagen

 

Leczenie / Postępowanie

  • Stosować bardzo silne miejscowe kortykosteroidy (maść z Clobetasol lub halobetasol 0,05% co 12-24 godz. przez 1-3 miesiące, aż skóra się unormuje), nawet przy braku objawów, i regularnie kontrolować. 
    • Zaleca się leczenie podtrzymujące (2-3 razy/tydz.), aby zmniejszyć ryzyko raka kolczystokomórkowego (SCC). 
    • Może współistnieć wtórny liszaj prosty przewlekły lub nakładające się alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. 
    • Nieleczony liszaj twardzinowy może prowadzić do bliznowacenia sromu, powodując nadżerki, szczeliny i zwężenie wejścia do pochwy (introitus; otwór pochwy), i wiąże się z niewielkim zwiększeniem ryzyka raka sromu (SCC i czerniak). 
  • Opcje alternatywne obejmują:
    • Steroid o średniej sile działania lub maść z tacrolimus w terapii podtrzymującej albo maść z mometasone furoate 0,1%
    • Dozmianowe wstrzyknięcia triamcinolone lub steroidu (możliwe odbarwienie lub zanik skóry), 
    • Laser ekscymerowy 308-nm, frakcyjny laser CO2 i osocze bogatopłytkowe, które jednak nie zmniejszają ryzyka SCC. 
    • W przypadkach opornych na leczenie dostępne są terapie doustne. 
  • Należy również zalecić pielęgnację okolic płciowych, w tym brak mydła lub mydło hipoalergiczne, wazelinę w czasie zaostrzeń oraz unikanie obcisłej odzieży.
Zasoby i obrazy

Źródła

  1. In Plain Sight Chapter 4: Vulvar Dermatoses p31 
    1. Melnick, A. (2023). Problem-focused reproductive endocrinology and infertility. Springer Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-19443-6
  2. Baylor College of Medicine. (2026). Vulvar dermatoses. Pobrano z https://www.bcm.edu/healthcare/specialties/obstetrics-and-gynecology/ob-gyn-conditions/vulvar-dermatoses
  3. Stewart, MD, FACOG, E. G., Bissonnette, CNM, MSN, I., Margesson, MD, FRCPC, DAAD, L. J., & Parks Forbes, NP, D. (2022). Lichen sclerosus archives - vulvovaginal disorders. Vulvovaginal Disorders. https://vulvovaginaldisorders.org/atlas_topic_category/lichen-sclerosus


 

Liszaj płaski

Opis / Kluczowe cechy

  • Małe, fioletowawe, swędzące zmiany o płaskiej powierzchni, powodujące bolesność i pieczenie, krwawienie oraz bolesne stosunki płciowe
  • 6 P (z ang.): purple (fioletowe), planar (płaskie), polygonal (wielokątne), pruritic (świądowe), papules (grudki) i plaques (blaszki)
  • Towarzyszący ból, dyskomfort, dyspareunia i wtórne bliznowacenie
  • Białe grudki ze zmianami koronkowatymi, paprociowatymi lub siateczkowatymi na błonach śluzowych
  • Drobne białe prążki (prążki Wickhama): postać grudkowo-złuszczająca vs. postać przerostowa vs. postać nadżerkowa

 

Przebieg czasowy objawów

  • Kobiety po menopauzie

 

Diagnostyka różnicowa

  • Liszaj twardzinowy
  • Polekowa wysypka liszajowata 
    • Captopril, enalapril, labetalol, propranolol, methyldopa, antagoniści kanałów wapniowych, NLPZ, chloroquine, hydroxychloroquine, quinacrine, diuretyki tiazydowe, etanercept, infliximab, penicillamine, quinidine
  • Łuszczyca
  • Brodawki płaskie
  • Łupież różowy
  • Liszaj błyszczący
  • Kiła wtórna
  • Grzybica skóry gładkiej
  • Liszaj prosty przewlekły
  • Mięsak Kaposiego
  • Rogowacenie liszajowate
  • Ziarniniak obrączkowaty
  • Świerzbiączka guzkowa

 

Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Kliniczne:
    • Dotyczy sromu, pochwy, jamy ustnej i kończyn (obszary tarcia)
    • Czasami współistnieje z WZW typu C
    • Zmiany są często ciemnofioletowe lub łupkowoszare, z wyraźnymi brązowoszarymi pozapalnymi zmianami pigmentacji u pacjentów z ciemniejszą skórą
    • Zmiany są często różowe, a nie purpurowe lub fioletowawe, u pacjentów z jaśniejszą skórą. 
  • Biopsja:
    • Może potwierdzić rozpoznanie-->nadmierne rogowacenie, klinowate przerosty warstwy ziarnistej, postrzępiona piłokształtna akantoza, ciałka Civatte'a, pasmowaty lichenoidalny naciek limfocytarny, rozszczepienie podnaskórkowe, melanofagi (nietrzymanie barwnika)

 

Leczenie / Postępowanie

  • Leczenie pierwszego rzutu obejmuje kortykosteroidy stosowane miejscowo lub dozmianowo (mogą powodować hipopigmentację i zanik) dwa razy dziennie-->mogą ustąpić w ciągu kilku tygodni. 
  • W obrębie pochwy czopki z octanem hydrokortyzonu 25 mg (dostępne w handlu) do 100 mg (przygotowywane recepturowo) stosowane codziennie na noc. 
  • Doustne kortykosteroidy w ciężkich przypadkach. 
    • Nieleczony liszaj płaski może powodować bliznowacenie sromu.
Materiały / obrazy

Zasoby

  1. Baylor College of Medicine. (2026). Vulvar dermatoses. Retrieved, from https://www.bcm.edu/healthcare/specialties/obstetrics-and-gynecology/ob-gyn-conditions/vulvar-dermatoses
  2. Dermatozy dotyczące sromu (rozdz. 7)
    1. Melnick, A. (2023). Problem-focused reproductive endocrinology and infertility. Springer Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-19443-6
Liszaj prosty przewlekły

Opis / Najważniejsze cechy

  • Intensywny świąd z przewlekłym cyklem świąd–drapanie. 
  • Duże obszary pogrubiałej, łuszczącej się, ściemniałej lub zaczerwienionej skóry spowodowane powtarzanym drapaniem. 
  • Obrzęk sromu lub łechtaczki, przebarwienie sromu, pęknięcia lub szczeliny na sromie oraz pogrubiały wygląd sromu lub łechtaczki. 
  • Objawy obejmują pieczenie, świąd, hiperpigmentację sromu i obrzęk sromu.

 

Przebieg w czasie

  • Nasilenie pod wpływem ciepła, wilgotności i używania podpasek higienicznych

 

Diagnostyka różnicowa

  • Łuszczyca
  • Brodawka zwykła (verruca vulgaris)
  • Atopowe zapalenie skóry
  • Rogowacenie ciemne (acanthosis nigricans)
  • Kontaktowe zapalenie skóry, 
  • Pozasutkowa choroba Pageta
  • Zastoinowe zapalenie skóry
  • Toczeń rumieniowaty tarczowaty
  • Liszaj płaski
  • Choroba Bowena
  • Obrzęk śluzowaty przedgoleniowy
  • Liszaj amyloidowy
  • Ziarniniak grzybiasty
  • Trądzik keloidowy karku (acne keloidalis nuchae)
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Kliniczne
    • Dotyczy sromu i szyi (obszary, które pacjentka może drapać)
    • Wykluczenie innych schorzeń o podobnych objawach
    • Należy szukać skórzastych blaszek pogrubiałej skóry z uwydatnionym prawidłowym rysunkiem skóry
    • Blaszki mogą być lekko rumieniowe, często łuszczące się i dobrze odgraniczone, z hiperpigmentacją i przeczosami. 
    • U osób o ciemniejszej skórze zmiany są często brązowe, fioletowawe lub szarawe. 
    • Odbarwione fragmenty wyglądają jak różowe lub białe obszary. 
    • U osób o jaśniejszej skórze LSC może mieć dowolny odcień różu lub czerwieni albo być fioletowawy.

 

Leczenie / Postępowanie

  • 1. rzut = miejscowe steroidy (o niskiej sile działania) lub takrolimus. 
  • Doustne leki przeciwhistaminowe zmniejszające świąd. 
  • Przewlekłość prowadzi do pogrubienia skóry w obrębie sromu i wokół niego
Zasoby / Obrazy

Źródła

  1. UptoDate: Margesson, L. J., & Haefner, H. (2026). Vulvar dermatitis. W: R. F. Connor (red.), UpToDate. Wolters Kluwer. Pobrano 4 lutego 2026 z https://www.uptodate.com/contents/vulvar-dermatitis
  2. Guerrero, A., & Venkatesan, A. (2015). Inflammatory Vulvar Dermatoses. Clinical obstetrics and gynecology, 58(3), 464–475. https://doi-org.proxy.cc.uic.edu/10.1097/GRF.0000000000000125
  3. Lynch, P. J. (2004). Lichen simplex chronicus (atopic/neurodermatitis) of the anogenital region. Dermatologic Therapy, 17(1), 8–19. https://doi.org/10.1111/j.1396-0296.2004.04002.x
  4. Ridley, C. M., & Neill, S. M. (red.). (1999). The vulva (wyd. 2). Blackwell Science. https://archive.org/details/ridleysvulva0000unse
Łuszczyca (sromu)

Opis / Najważniejsze cechy

  • Podrażnienie lub świąd w okolicy sromu. 
  • Zmiany grudkowo-złuszczające. Cienkie lub grube, łososioworóżowe zmiany o różnej wielkości. 
  • Widoczne zmiany skórne mogą występować lub nie. 
  • Gdy zajęte są krocze i szczelina międzypośladkowa, mogą wystąpić pęknięcia skóry, ból i pieczenie. 
  • Czynniki wyzwalające: stres, ciepło, wilgotność, czynniki drażniące, obcisła odzież

 

Przebieg w czasie

  • Może wystąpić w każdym wieku, choć łuszczyca ogółem wykazuje szczyty zachorowań w trzeciej i szóstej dekadzie życia. 
  • Tylko niewielki odsetek pacjentów ma wyłącznie zajęcie okolicy narządów płciowych. 
  • Jest to przewlekła choroba nawrotowa, a zaostrzenia różnią się u poszczególnych osób. 
  • Czynniki wyzwalające to często stres, zakażenie, otyłość, tarcie lub uraz związany z aktywnością seksualną lub odzieżą oraz zmiany pogody.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Liszaj prosty przewlekły
  • Łojotokowe zapalenie skóry
  • Kontaktowe zapalenie skóry
Diagnostyka / Leczenie / Postępowanie

Diagnostyka

  • Badanie kliniczne
    • Sprawdzić typowe lokalizacje (skóra owłosiona głowy, łokcie, kolana itp.)
  • Wywiad rodzinny

 

Leczenie / Postępowanie

  • Leczenie niespecyficzne: 
    • Unikać urazów i czynników drażniących (balsamy, mydła itp.). 
    • W przypadku świądu: lód lub zimne okłady. 
    • Łuszczyca łagodna do umiarkowanej: zaleca się codzienne delikatne oczyszczanie skóry. 
Źródła / Obrazy

Źródła

  1. UptoDate: Margesson, L. J., & Haefner, H. K. (2026). Vulvar lesions: Differential diagnosis of red lesions. In R. F. Connor (Ed.), UpToDate. Wolters Kluwer. Pobrano 4 lutego 2026, z https://www.uptodate.com/contents/vulvar-lesions-differential-diagnosis-of-red-lesions
  2. Ridley, C. M., & Neill, S. M. (Eds.). (1999). The vulva (2nd ed.). Blackwell Science. https://archive.org/details/ridleysvulva0000unse
  3. Kapila, S. , Bradford, J. & Fischer, G. (2012). Vulvar Psoriasis in Adults and Children. Journal of Lower Genital Tract Disease, 16 (4), 364-371. doi: 10.1097/LGT.0b013e31824b9e5e.


 


 

 

 

Kontaktowe zapalenie skóry

Opis / Kluczowe cechy

  • Świąd, pieczenie i podrażnienie okolicy sromu. 
  • Zmiany mogą być zaczerwienione, obrzęknięte, złuszczające się lub sączące i mogą mieć postać ostrych, rumieniowych, sączących zmian pęcherzykowych albo przewlekłych, złichenizowanych, pogrubiałych blaszek.
  • Rozmieszczenie zmian zazwyczaj odpowiada obszarowi ekspozycji, np. na mydła, podpaski, detergenty, leki miejscowe, perfumy lub lateks. 
  • Zwykle jest wywołane przez środki higieniczne, czynniki drażniące, alergeny lub obcisłą odzież. 
  • W ostrym ACD można zaobserwować rumień, pęcherzyki, pęcherze, sączenie i strupy. 
  • W podostrym ACD można zaobserwować łuszczące się blaszki, okrągłe nadżerki i strupy.
  • W przewlekłym ACD można zaobserwować złuszczanie, lichenizację, szczeliny i pęknięcia.

 

Przebieg czasowy objawów

  • Postać alergiczna: 24-48 godzin po ekspozycji na alergen (zazwyczaj jednak wymaga wielokrotnych ekspozycji)
  • Postać z podrażnienia: nagłe silne pieczenie

 

Diagnostyka różnicowa

  • Liszaj twardzinowy
  • Liszaj płaski
  • Liszaj prosty przewlekły
  • Łuszczyca
  • Przewlekły skórny toczeń rumieniowaty
  • Grzybica skóry
  • Łupież różowy
  • Kandydoza
Diagnostyka / leczenie / postępowanie

Diagnostyka

  • Kliniczna
    • Na podstawie wywiadu dotyczącego ekspozycji na czynniki drażniące lub alergeny oraz obecności rumienia, obrzęku, pęcherzyków lub lichenifikacji sromu. 
    • W nawracających lub ciężkich przypadkach do identyfikacji swoistych alergenów można zastosować testy płatkowe. 
  • Biopsja jest rzadko potrzebna, ale można ją rozważyć w celu wykluczenia innych dermatoz, jeśli obraz kliniczny jest nietypowy lub utrzymuje się.

 

Leczenie / postępowanie

  • Unikanie czynników drażniących i alergenów. 
  • Łagodzenie objawów lekami przeciwświądowymi (hydroksyzyna, doksepina), maściami z kortykosteroidami oraz emolientami przeciwświądowymi. 
  • Unikanie częstego mycia, nadmiernego szorowania i nadmiernego stosowania preparatów na srom. 
  • Pierwsza linia: miejscowe steroidy lub inhibitory kalcyneuryny (maść z takrolimusem) + usunięcie czynnika drażniącego/alergenu
Źródła / Obrazy

Źródła

  1. Gunther Stewart, MD, FACOG, E., Bissonnette, CNM, MSN, I., Margesson, MD, FRCPC, DAAD, L. J., & Parks Forbes, NP, D. (2022). Contact dermatitis, irritant and allergic archives - vulvovaginal disorders. Vulvovaginal Disorders. https://vulvovaginaldisorders.org/atlas_topic_category/contact-dermatitis-irritant-and-allergic/
  2. Margesson, L. J., & Haefner, H. K. (2026). Vulvar lesions: Differential diagnosis of red lesions. W: R. F. Connor (red.), UpToDate. Wolters Kluwer. Pobrano 4 lutego 2026 z https://www.uptodate.com/contents/vulvar-lesions-differential-diagnosis-of-red-lesions
  3. Admani, S., Maghfour, J., & Jacob, S. E. (2021). Localized systemic contact dermatitis: The vulva as a clue to identify allergen ingestion. International Journal of Women's Dermatology, 7(5), 843–844. https://doi.org/10.1016/j.ijwd.2021.02.009
  4. Margesson L. J. (2004). Contact dermatitis of the vulva. Dermatologic therapy, 17(1), 20–27. https://doi.org/10.1111/j.1396-0296.2004.04003.x


 


 



 

Torbiele wtrętowe i naskórkowe sromu

Opis / Cechy charakterystyczne

  • Małe, twarde, kopulaste, ruchome guzki pod skórą sromu. 
  • Zazwyczaj są pojedyncze, dobrze odgraniczone i wolno rosnące, o wielkości od 0,5 do 5 cm. 
  • Skóra nad zmianą jest zwykle prawidłowa, choć może być widoczny centralny punkt (punctum). 
  • Po pęknięciu torbiele zawierają gęsty, rogowaciejący, często nieprzyjemnie pachnący materiał. 
  • Zazwyczaj są niebolesne, ale mogą stać się tkliwe w przypadku zapalenia, pęknięcia lub zakażenia.

 

Przebieg czasowy

  • Zazwyczaj rozwijają się po okresie dojrzewania, ale mogą występować także od urodzenia lub pojawić się w późniejszym wieku. 
  • Często wiążą się z wcześniejszym urazem lub zabiegami chirurgicznymi, w tym z okaleczaniem żeńskich narządów płciowych, choć mogą także powstawać samoistnie. 
  • Wzrost jest powolny i postępujący, a torbiele mogą pojawić się po miesiącach, latach, a nawet dziesięcioleciach od pierwotnego urazu lub zabiegu.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Torbiel lub ropień gruczołu Bartholina
  • Zapalenie mieszków włosowych
  • Mięśniaki gładkokomórkowe
  • Włókniaki
  • Inne łagodne guzy sromu
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Kliniczne
    • Na podstawie twardego, ruchomego guzka podskórnego w okolicy sromu. 
  • Zazwyczaj nie jest wymagane obrazowanie ani badania laboratoryjne. 
    • Ultrasonografię można zastosować w przypadku niepewności diagnostycznej, zwłaszcza w celu różnicowania z innymi masami sromu. 
    • Badanie histopatologiczne po wycięciu potwierdza rozpoznanie w razie potrzeby.

 

Leczenie / Postępowanie

  • Jeśli torbiele powodują objawy, są usuwane.
Zasoby / Obrazy

Źródła

  1. Fisher BK, Margesson, LJ. Genital Skin Disorders: Diagnosis and Treatment. Mosby, Inc., 1998. 202-203.
  2. Neil S. White lesions. In Edwards L and Lynch PJ. Genital Dermatology Atlas, 2nd ed. Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins. Philidelphia. 2011. 194.
  3. Edwards L. Yellow and pustular lesions. In Edwards L and Lynch PJ. Genital Dermatology Atlas, 2nd ed. Wolters Kluwer/Lippincott Williams & Wilkins. Philidelphia. 2011. 118.
  4. International Society for the Study of Vulvovaginal Disease. (b.d.). Epidermal cyst & milia. ISSVD Vulvovaginal Atlas. https://vulvovaginaldisorders.org/atlas_topic/epidermal-cyst-milia/
Torbiel gruczołu Skenego

Opis / Cechy charakterystyczne

  • Powstaje w wyniku niedrożności przewodów Skene’a (przycewkowych) i występuje jako niewielki, miękki lub chełboczący guz położony bocznie od ujścia cewki moczowej. 
  • Może powodować dysurię, dyspareunię, popuszczanie moczu po mikcji lub trudności w oddawaniu moczu. 
  • W badaniu miednicy często wykrywany jest jako tkliwy lub nietkliwy guz podcewkowy.
  • Choć zazwyczaj jest łagodny, zakażenie może prowadzić do powstania ropnia.

 

Przebieg czasowy

  • Może być wrodzona lub nabyta i przez lata pozostawać bezobjawowa, stopniowo powiększając się przez miesiące lub lata, zanim zostanie zauważona. 
  • Gdy dojdzie do zakażenia i torbiel przekształci się w ropień, objawy takie jak ból, obrzęk i dysuria zazwyczaj rozwijają się w ciągu kilku dni do kilku tygodni.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Uchyłek cewki moczowej
  • Torbiel gruczołu Bartholina
  • Torbiele wtrętowe
  • Łagodne guzy sromu
Rozpoznanie / leczenie / postępowanie

Rozpoznanie

  • Kliniczne
    • Na podstawie badania ginekologicznego wykazującego torbielowatą zmianę przylegającą do ujścia zewnętrznego cewki moczowej. 
    • Istotne jest różnicowanie z uchyłkiem cewki moczowej
  • Diagnostyka uzupełniająca
    • W razie niejasnego rozpoznania można zlecić MRI lub USG przezpochwowe. 
    • Badanie ogólne moczu może pomóc w wykluczeniu zakażenia układu moczowego lub innych przyczyn objawów.

 

Leczenie / postępowanie

  • Usunięcie torbieli. 
    • Wykonanie niewielkiego nacięcia torbieli, a następnie przyszycie wewnętrznych brzegów torbieli do powierzchni sromu.
Źródła / Obrazy

Źródła

  1. Nickles, S. W., Burgis, J. T., Menon, S., & Bacon, J. L. (2008). Prepubertal Skene's abscess. Journal of Pediatric and Adolescent Gynecology, 21(1), 37–39. https://doi.org/10.1016/j.jpag.2007.11.004


 

Torbiel gruczołu Bartholina

Opis / Cechy charakterystyczne

  • Powstaje, gdy przewód gruczołu Bartholina ulega niedrożności, co prowadzi do gromadzenia się śluzu. 
  • Występuje jako jednostronny, miękki, chełboczący guz w tylnej części przedsionka pochwy. 
  • Małe torbiele są często bezobjawowe, natomiast większe mogą powodować dyspareunię, dyskomfort podczas chodzenia lub siedzenia albo objawy ucisku. 
  • W niektórych przypadkach duże torbiele mogą zniekształcać anatomię sromu.

 

Przebieg czasowy

  • Rozwijają się stopniowo przez tygodnie do miesięcy w wyniku niedrożności przewodu gruczołu i gromadzenia się wydzieliny. 
  • Są często niebolesne i mogą pozostawać bezobjawowe lub zostać wykryte przypadkowo podczas badania miednicy.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Rak gruczołu Bartholina, zapalenie mieszków włosowych
  • Torbiele wtrętowe sromu
  • Mięśniaki gładkokomórkowe
  • Włókniaki
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Kliniczne
    • Na podstawie badania miednicy: jednostronna, chełboczącą, niebolesna masa w tylnej części przedsionka pochwy. 
  • Diagnostyka
    • Biopsja jest wskazana u kobiet powyżej 40. roku życia lub w przypadku litych, niebolesnych albo nawracających mas w celu wykluczenia nowotworu złośliwego. 
    • Badania obrazowe są rzadko potrzebne, chyba że istnieje podejrzenie nowotworu złośliwego.

 

Leczenie / Postępowanie

  • Jeśli pacjentka jest bezobjawowa i ma mniej niż 40 lat: można zastosować kąpiel nasiadową lub moczenie w ciepłej wodzie. Moczenie należy wykonywać 2 razy dziennie przez 10 - 15. 
  • Jeśli pacjentka jest objawowa i ma mniej niż 40 lat: nacięcie i drenaż; marsupializacja, chirurgiczne usunięcie
  • Jeśli pacjentka ma więcej niż 40 lat: chirurgiczne usunięcie całej torbieli
Źródła / Obrazy

Zasoby

  1. Fisher BK and Margesson MJ. Genital Skin Disorders; diagnosis and treatment. Mosby, 1998. 196-197.
  2. Eckert LO, Lentz GM. Infections of the lower genital tract. In: Katz VL, Lentz GM, Lobo RL, Gershenson DM, eds. Comprehensive Gynecology, 5th ed. Philadelphia, Mosby Elsevier, 2007, 572.
  3. Edwards L and Lynch P. Genital Dermatology Atlas, second edition. Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams and Wilkins, 2011. 208.
  4. Wechter NE, Wu JM, Marzano D, et al. Management of Bartholin duct cysts and abscesses: a systematic review. Obstet Gynecol Surv. 2009; 64:395-404.
Ropień gruczołu Bartholina

Opis / Cechy charakterystyczne

  • Powstaje, gdy torbiel gruczołu Bartholina ulega zakażeniu, co prowadzi do ostrego początku bólu i obrzęku. 
  • Występuje jako czerwony, tkliwy, chełboczący guz w tylnej części przedsionka pochwy i powoduje silny dyskomfort podczas siedzenia, chodzenia lub stosunku płciowego. 
  • U pacjentek mogą również występować objawy ogólne, takie jak gorączka i złe samopoczucie. Zakażenie jest zazwyczaj wielobakteryjne i najczęściej obejmuje bakterie beztlenowe, E. coli oraz florę skórną.
  • Ropnie wymagają drenażu, a bez ostatecznego leczenia nawroty są częste.

 

Przebieg czasowy

  • Zazwyczaj rozwija się ostro z istniejącej wcześniej torbieli lub w wyniku samoistnego zakażenia, a ból, obrzęk i rumień pojawiają się szybko w ciągu 24 do 48 godzin. 
  • Objawy zwykle szybko postępują i zazwyczaj skłaniają do konsultacji lekarskiej w ciągu kilku dni.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Rak gruczołu Bartholina
  • Zakażone torbiele wtrętowe sromu
  • Zapalenie mieszków włosowych
  • Ropne zapalenie apokrynowych gruczołów potowych (hidradenitis suppurativa)
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Kliniczne
    • Na podstawie badania ginekologicznego wykazującego jednostronną, tkliwą, rumieniową masę z objawem chełbotania w tylnej części wejścia do pochwy, często z obrzękiem. 
  • Diagnostyka dodatkowa
    • Materiał z ropnia można poddać posiewowi, jeśli dojdzie do samoistnego drenażu lub po nacięciu. 
    • Badanie w kierunku STI można wykonać, jeśli występują czynniki ryzyka lub na życzenie pacjentki. 
    • Biopsję rozważa się w przypadku podejrzenia nowotworu złośliwego, zwłaszcza u kobiet powyżej 40. roku życia.

 

Leczenie / Postępowanie

  • Antybiotyki. 
  • Nacięcie ropnia, a następnie założenie cewnika w celu drenażu. 
  • Jeśli ropień ponownie się wypełnia po drenażu, można wykonać marsupializację, która tworzy trwały otwór zapewniający ciągły drenaż.
Źródła / obrazy

Źródła

  1. Omole, F., Kelsey, R. C., Phillips, K., & Cunningham, K. (2019). Bartholin Duct Cyst and Gland Abscess: Office Management. American Family Physician, 99(12), 760–766.

  2. Lazenby, B. G., Thurman, A. R., & Soper, D. E. (2026). Vulvar abscess. In R. F. Connor (Ed.), UpToDate. Wolters Kluwer. Pobrano 4 lutego 2026 z https://www.uptodate.com/contents/vulvar-abscess

  3. Mayeaux, E. J., Jr., & Cooper, D. (2013). Vulvar procedures: Biopsy, Bartholin abscess treatment, and condyloma treatment. Obstetrics and Gynecology Clinics of North America, 40(4), 759–772. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24286999/

     

Zapalenie skóry sromu (atopowe zapalenie skóry)

Opis / Cechy charakterystyczne

  • Obraz podobny jak w kontaktowym zapaleniu skóry, z rumieniem i pęcherzykami, jednak częściej występują złuszczanie i lichenizacja
  • Wyprysk na twarzy, tułowiu oraz w dołach łokciowych i podkolanowych przemawia za rozpoznaniem
  • Należy zebrać wymagany wywiad z okresu dzieciństwa oraz wywiad rodzinny dotyczący alergii, astmy i chorób skóry

 

Przebieg czasowy

  • Może wystąpić w każdym wieku, ale częściej przed okresem dojrzewania i po menopauzie z powodu niższego poziomu estrogenów. 
  • Obniżony poziom estrogenów prowadzi do cieńszej, suchszej skóry sromu, która jest bardziej podatna na podrażnienia i przewlekłe nawroty.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry
  • Podrażnieniowe kontaktowe zapalenie skóry
  • Wyprysk numularny
  • Wyprysk spękany (eczema craquelé)
  • Łuszczyca
  • Łupież różowy
  • Łojotokowe zapalenie skóry
  • Liszaj prosty przewlekły
  • Rybia łuska zwykła
  • Grzybica skóry gładkiej (tinea corporis)
  • Tinea incognito
  • Świerzb
  • Zakaźne zapalenie skóry wypryskowe
  • Zespół glukagonoma
  • Pelagra
  • Ziarniniak grzybiasty
  • Rogowacenie przymieszkowe
  • Liszaj kolczysty (lichen spinulosus)
  • Liszaj błyszczący (lichen nitidus)
  • Łupież czerwony mieszkowy
  • Tarciowe liszajowate zapalenie skóry
  • Folikulotropowy ziarniniak grzybiasty
  • Frynoderma
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Kliniczne
    • Dokładny wywiad
  • Diagnostyka dodatkowa
    • Stężenie IgE w surowicy jest podwyższone u 80% pacjentów
    • Rozmaz Tzancka, posiew wirusologiczny i/lub PCR w kierunku wirusa

 

Leczenie / Postępowanie

  • Choroba zlokalizowana na ciele – miejscowe kortykosteroidy o łagodnej sile działania 
    • Krem z triamcynolonem (0,1%) – stosować dwa razy dziennie
    • Krem z mometazonem – stosować dwa razy dziennie
    • Krem z flucynolonem – stosować dwa razy dziennie
    • Maść z takrolimusem dwa razy dziennie
    • Krem z pimekrolimusem dwa razy dziennie
    • Krem z tapinarofem
  • Postępowanie: 
    • Doradzić pacjentom unikanie czynników wyzwalających (stres, niewłaściwe nawyki kąpielowe, zakażenie, czynniki drażniące, pocenie się i alergeny środowiskowe)
    • Odpowiednia pielęgnacja skóry (należy stosować łagodne środki myjące niebędące mydłem)
Źródła / Obrazy

Źródła

  1. Gunther Stewart MD, FACOG, E., Bissonnette, CNM, MSN, I., Margesson MD, FRCPC, DAAD, L. J., & Parks Forbes NP , D. (2024, 27 stycznia). Eczematous dermatitis (related to atopic dermatitis) - vulvovaginal disorders. https://vulvovaginaldisorders.org/atlas_topic/eczematous-dermatitis/


 

Choroby przenoszone drogą płciową – diagnostyka różnicowa

 

Omawiane zagadnienia różnicowe

  • Opryszczka narządów płciowych
  • Brodawki narządów płciowych (HPV)
  • Kiła
  • Chlamydioza
  • Rzeżączka
  • Rzęsistkowica
Opryszczka narządów płciowych

Opis / Najważniejsze cechy

  • Występuje w postaci skupisk bolesnych pęcherzyków
  • Podstawa rumieniowa, często opisywana jako „krople rosy na różach”
  • Pęcherzyki mogą się powiększać w pęcherze i pękać/sączyć
  • Mogą towarzyszyć uogólnione objawy grypopodobne, bolesne oddawanie moczu, powiększenie węzłów chłonnych lub nieprawidłowa wydzielina

 

Przebieg w czasie

  • Nawroty różnią się czasem trwania i częstością
  • Pierwszy epizod zwykle trwa dłużej niż kolejne
  • Zmiany często pojawiają się 3-7 dni po ekspozycji i utrzymują się 2-6 tygodni

 

Diagnostyka różnicowa

  • Kiła
  • Kłykciny kończyste
  • Wrzód miękki
  • Ziarnica weneryczna pachwin
  • Kontaktowe zapalenie skóry
  • Wrastające włosy
Diagnostyka / leczenie / postępowanie

Rozpoznanie

  • Badanie krwi może wykryć przeciwciała przeciwko HSV-1 i/lub 2

 

Leczenie

  • Walacyklowir lub acyklowir można podawać w okresie nawrotów lub jako profilaktykę w celu zmniejszenia ryzyka nawrotów choroby albo zakażenia innych osób
  • Można stosować postępowanie objawowe i wspomagające (np. luźna odzież, leki przeciwbólowe, ciepłe kąpiele, zimne okłady)
  • Zakażenie może być przenoszone na partnerów między nawrotami, także przy stosowaniu prezerwatyw
Materiały i obrazy

Zasoby

  1. Podsumowanie wytycznych CDC dotyczących leczenia STI, 2021 - Wall Chart (tablica poglądowa)
  2. Strona internetowa CDC z dodatkowymi zasobami dla lekarzy dotyczącymi wytycznych w zakresie STI
  3. Gunther Stewart MD, FACOG, E., Bissonnette, CNM, MSN, I., Margesson MD, FRCPC, DAAD, L. J., & Parks Forbes, NP, D. (2022). Herpes simplex archives - vulvovaginal disorders. Vulvovaginal Disorders. https://vulvovaginaldisorders.org/atlas_topic_category/herpes-simplex/
  4. In Plain Sight Chapter 5: Vulvar Dermatoses p39 
    1. Melnick, A. (2023). Problem-focused reproductive endocrinology and infertility. Springer Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-19443-6
Brodawki płciowe (kłykciny kończyste)

Opis / Kluczowe cechy

  • Inaczej kłykciny kończyste (condyloma acuminatum)
  • Występują w wilgotnych obszarach warg sromowych mniejszych i przy ujściu pochwy
  • Pojedyncze lub mnogie, miękkie/kopulaste/grzybiaste/płytkowate/niepigmentowane zmiany
  • Wielkość od 1mm do kilku centymetrów

 

Przebieg czasowy

  • Zmiany mogą zwiększać swoją liczbę i wielkość lub ustępować samoistnie
  • Leczenie może usunąć zmianę, ale zakażenie może się utrzymywać i możliwe są nawroty
  • Bardzo rzadko przechodzą w dysplazję lub nowotwór (zwiększone ryzyko przy współzakażeniu)

 

Diagnostyka różnicowa

  • Opryszczka
  • Kiła
  • Kontaktowe zapalenie skóry
  • Wrastające włosy
Diagnostyka / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Rozpoznanie na podstawie oceny wzrokowej
  • Brodawki wywoływane są przez typy HPV niskiego ryzyka (takie jak 6 i 11)
  • Biopsja może potwierdzić rozpoznanie na podstawie architektury brodawkowatej i zmian koilocytarnych oraz badania tkanki w kierunku HPV

 

Leczenie

  • Imikwimod 3,75 lub 5% krem
  • Podofilox 0,5% roztwór/żel
  • Sinecatechins 15% maść
  • Krioterapia
  • Usunięcie chirurgiczne
  • Roztwór TCA lub BCA - schemat zależy od wybranego roztworu do stosowania miejscowego
Źródła i obrazy

Źródła

  1. Podsumowanie wytycznych CDC dotyczących leczenia STI, 2021 - Tablica ścienna
  2. Strona internetowa CDC z dodatkowymi zasobami dla pracowników ochrony zdrowia dotyczącymi wytycznych w zakresie STI
  3. In Plain Sight, rozdział 5: Vulvar Dermatoses, s. 37 
    1. Melnick, A. (2023). Problem-focused reproductive endocrinology and infertility. Springer Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-031-19443-6
  4. Orfanos, C. E., Zouboulis, C. C., & Assaf, C. (red.). (2018). Pigmented ethnic skin and imported dermatoses: A text-atlas. Springer.


 

Kiła

Opis / Kluczowe cechy

  • Pojedyncze lub mnogie bezbolesne/twarde/okrągłe owrzodzenia w kile pierwotnej
  • Kiła wtórna przebiega z wysypkami, potencjalnie w miejscu zakażenia, a także na dłoniach/stopach, czerwonymi/szorstkimi/niesvędzącymi
  • Mogą towarzyszyć uogólnione, niespecyficzne objawy, takie jak gorączka, limfadenopatia, ból gardła itp.

 

Przebieg czasowy

  • Trwa 3-6 tygodni i ustępuje z leczeniem lub bez niego
  • Ma zmienny przebieg czasowy

 

Diagnostyka różnicowa

  • Kłykciny kończyste
  • Wrzód miękki
  • Kontaktowe zapalenie skóry
  • Opryszczka
Diagnostyka / leczenie / postępowanie

Rozpoznanie

  • Badania krwi (treponemalne lub nietreponemalne)
  • Tradycyjny lub odwrócony algorytm badań

 

Leczenie

  • Penicillin G i.m.,  dawka zależy od stadium kiły

U pacjentów tolerujących penicylinę zalecić:

  • Benzathine penicillin G 2,4 mln jednostek i.m. (po 1,2 mln jednostek na pośladek) w pojedynczej dawce. (Ważne, aby użyć właściwej penicyliny: Bicillin L-A, a NIE Bicillin C-R w Stanach Zjednoczonych.

 Należy kierować się wytycznymi CDC.
U pacjentów uczulonych na penicylinę CDC zaleca odczulanie; gdy nie jest to możliwe, zalecić:

  • Doxycycline 100 mg doustnie dwa razy na dobę przez 14 dni.
    LUB
  • Tetracycline 500 mg doustnie 4 razy na dobę przez 14 dni.
    Powtórzyć badanie serologiczne po sześciu i 12 miesiącach oraz badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (CSF), jeśli występują jakiekolwiek objawy neurologiczne lub pacjent jest HIV-dodatni.
  • Benzathine penicillin G 2,4 mln jednostek i.m. w pojedynczej dawce

LUB

  • Doxycycline 100 mg doustnie dwa razy na dobę przez 4 tygodnie   
Materiały i obrazy

Zasoby

  1. Podsumowanie wytycznych CDC dotyczących leczenia STI, 2021 - Wall Chart (tablica poglądowa)
  2. Strona internetowa CDC z dodatkowymi zasobami dla lekarzy dotyczącymi wytycznych w zakresie STI
  3. Orfanos, C. E., Zouboulis, C. C., & Assaf, C. (Eds.). (2018). Pigmented ethnic skin and imported dermatoses: A text-atlas. Springer.


 

Chlamydioza

Opis / Najważniejsze cechy

  • Często przebiega bezobjawowo (zwykle u kobiet) 

 

Objawy u kobiet:

  • Śluzowo-ropna wydzielina z szyjki macicy
  • Krwawienie po stosunku
  • Dysuria 
  • Ból podbrzusza lub miednicy

 

Objawy u mężczyzn:

  • Wydzielina z cewki moczowej (przejrzysta lub śluzowa)
  • Dysuria 
  • Ból jąder (zapalenie najądrza) 
  • Zakażenie odbytnicy
    • Może przebiegać bezobjawowo 
    • Ból odbytnicy, krwawienie lub wydzielina

 

Przebieg w czasie: 

  • Okres wylęgania: ~7-12 dni po niezabezpieczonym stosunku płciowym
  • Wczesne zakażenie często przebiega bezobjawowo 
  • Tygodnie-miesiące bez leczenia: utrzymujące się zapalenie szyjki macicy lub cewki moczowej

 

Diagnostyka różnicowa

  • Rzeżączka
  • Bakteryjna waginoza
  • Rzęsistkowica
  • Opryszczka narządów płciowych
  • Kiła
  • Zakażenie układu moczowego
  • Zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID)
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Test amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT) z użyciem próbek moczu lub wymazów (z pochwy, szyjki macicy, cewki moczowej, odbytu lub gardła)

 

Leczenie / Postępowanie

  • Rozpocząć leczenie antybiotykiem nawet w przypadku braku objawów (doksycyklina lub azytromycyna). 
    • Pacjentki niebędące w ciąży: pierwszy wybór – doksycyklina; alternatywa: azytromycyna LUB lewofloksacyna 
    • Pacjentki w ciąży: preferowana: azytromycyna; alternatywa: amoksycylina
  • Zalecić pacjentom powstrzymanie się od stosunków płciowych do czasu spełnienia wszystkich poniższych kryteriów: 
    • Ukończenie 7-dniowego schematu leczenia lub upłynięcie 7 dni po zastosowaniu schematu jednodawkowego. 
    • Ustąpienie objawów; wszyscy partnerzy seksualni zakończyli leczenie. 
  • Zgłaszać wszystkie przypadki do lokalnego organu zdrowia publicznego.
Źródła

Źródła

  • Podsumowanie wytycznych CDC dotyczących leczenia STI, 2021 - Tablica ścienna
  • Strona internetowa CDC z dodatkowymi materiałami dla pracowników ochrony zdrowia dotyczącymi wytycznych w zakresie STI
Rzeżączka

Opis / cechy charakterystyczne

  • Osoby z żeńskimi narządami płciowymi często nie mają objawów
    • Może być związana z: ropniem gruczołu Bartholina: ból, obrzęk i wydzielina w obrębie warg sromowych
  • Śluzowo-ropna wydzielina z cewki moczowej (żółtozielona, ewentualnie z domieszką krwi)
  • Dysuria
  • Zwiększona częstotliwość oddawania moczu. 

 

Przebieg czasowy objawów: 

  • Okres inkubacji: ok. 7-12 dni po niezabezpieczonym stosunku płciowym
  • Wczesne zakażenie często przebiega bezobjawowo 
  • Tygodnie-miesiące bez leczenia: utrzymujące się zapalenie szyjki macicy lub cewki moczowej

 

Różnicowanie

  • Chlamydioza
  • Bakteryjna waginoza
  • Rzęsistkowica
  • Opryszczka narządów płciowych
  • Kiła
  • Zakażenia układu moczowego
  • Zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID)
Diagnostyka / leczenie / postępowanie

Diagnostyka

  • Test amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT) z użyciem próbek moczu lub wymazów (z pochwy, szyjki macicy, cewki moczowej, odbytu lub gardła)

 

Leczenie / postępowanie

  • Leczenie preferowane: 
    • Ceftriaxone i.m. 
    • Przyspieszona terapia partnera (expedited partner therapy) z użyciem cefixime 
    • Pouczyć pacjenta, aby unikał wszelkich kontaktów seksualnych do czasu: upływu 7 dni od zakończenia leczenia pacjenta i jego partnerów seksualnych oraz ustąpienia objawów.
Źródła

Źródła

  • Podsumowanie wytycznych CDC dotyczących leczenia zakażeń przenoszonych drogą płciową (STI), 2021 - Tablica ścienna
  • Strona internetowa CDC z dodatkowymi zasobami dla pracowników ochrony zdrowia dotyczącymi wytycznych w zakresie STI
Rzęsistkowica

Opis / Cechy charakterystyczne

  • Obfite, cuchnące, żółte do zielonkawych upławy
  • Błona śluzowa pochwy może być zaczerwieniona, a szyjka macicy przybiera wygląd „truskawkowy”
  • Może, ale nie musi występować podrażnienie sromu

 

Przebieg czasowy

  • Objawy rzęsistkowicy zazwyczaj pojawiają się od 5 do 28 dni po ekspozycji. 
  • Bez leczenia zakażenie może się utrzymywać miesiącami, a nawet latami, natomiast odpowiednia terapia zazwyczaj usuwa objawy w ciągu jednego tygodnia.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Waginoza bakteryjna
  • Kandydoza
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Należy mieć wysoki stopień podejrzenia zakażenia T vaginalis u aktywnych seksualnie kobiet zgłaszających się z powodu upławów i nieprzyjemnego zapachu
  • Ważna jest dokładna ocena preparatu w soli fizjologicznej
  • Czasami T vaginalis przylega do leukocytów (WBC), co utrudnia rozpoznanie
  • Należy szukać poruszających się kształtów pod mikroskopem

 

Leczenie

  • Metronidazole 500 mg dwa razy na dobę przez 7 dni
  • Tinidazole 2 g p.o.
Obrazy i zasoby

Źródła

  1. Podsumowanie wytycznych CDC dotyczących leczenia STI, 2021 - Tablica ścienna
  2. Strona internetowa CDC z dodatkowymi zasobami dla pracowników ochrony zdrowia dotyczącymi wytycznych w zakresie STI
  3. Khan, Munazzah, et al. “The Tell-Tale Strawberry Cervix: Clinical Insights into Trichomoniasis.” Journal of Skin and Sexually Transmitted Diseases, t. 7, nr 7, 4 mar. 2025, s. 130–131, jsstd.org/the-tell-tale-strawberry-cervix-clinical-insights-into-trichomoniasis/, https://doi.org/10.25259/jsstd_7_2025.
Zespoły bólu sromu – diagnostyka różnicowa

 

Omawiane zagadnienia różnicowe

  • Zapalenie sromu i pochwy
  • Wulwodynia
  • Zapalenie przedsionka sromu
  • Pochwica

 

Mogą Państwo swobodnie przechodzić między tematami, klikając schorzenie wymienione pod prawym paskiem postępu. →

 

Zapalenie sromu i pochwy

Opis / Najważniejsze cechy

  • Najprościej mówiąc, jest to zapalenie pochwy. 
    • Może powodować szereg objawów, od świądu, bólu i obrzęku po nieprawidłową wydzielinę. 
  • Jego etiologia jest również wieloraka. 
    • Zwykle jest wywołane zmianą wyjściowej flory bakteryjnej pochwy danej osoby (zazwyczaj głównie pałeczkami kwasu mlekowego, które pomagają utrzymać pH) oraz innej flory, na przykład przez czynnik drażniący lub zmiany hormonalne, albo przez zakażenie. 
  • Zmiana flory pochwy może zaburzać pH pochwy, co powoduje szereg objawów. 
    • Zmiana barwy, zapachu lub ilości wydzieliny, świąd lub podrażnienie pochwy, ból podczas stosunku
    • Mogą występować także pieczenie podczas oddawania moczu i lekkie krwawienie z pochwy. 
  • Schorzenie jest częstsze u osób z pochwą, które mogą być w wieku rozrodczym lub w latach poprzedzających menopauzę. 
  • Waginoza bakteryjna, kandydoza pochwy, rzęsistkowica, zakażenie Mycoplasma i atroficzne zapalenie pochwy mogą powodować zapalenie pochwy.

 

Przebieg w czasie

  • Przy leczeniu ostre zapalenie pochwy zwykle ustępuje w ciągu dwóch tygodni. 
  • Przypadki przewlekłe lub nawracające mogą utrzymywać się od trzech do sześciu miesięcy.
  • Początek objawów może być nagły lub stopniowy, w zależności od przyczyny.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Waginoza bakteryjna
  • Rzęsistkowica
  • Kandydoza pochwy
  • Atroficzne zapalenie pochwy
  • Chemiczny czynnik drażniący lub alergia
  • Zapalne zapalenie pochwy
  • Ciało obce
  • STI z zapaleniem szyjki macicy
  • Stany, które można pomylić z zapaleniem pochwy: 
    • Liszaj twardzinowy
    • Fizjologiczna leukorrhea (biaława wydzielina)
    • Nasienie lub śluz szyjkowy, 
    • Kontaktowe zapalenie skóry
    • Łuszczyca lub wyprysk sromu
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Rozpoznanie kliniczne. 
    • Duże kliniczne podejrzenie określonej przyczyny zapalenia pochwy powinno skłonić do dalszych badań. 
  • Rozpoznawanie – patrz sekcje dotyczące waginozy bakteryjnej, kandydozy i rzęsistkowicy (Trichomonas). 
    • Większość przypadków zapalenia pochwy (około 90%) jest zwykle wywołana jednym z tych trzech schorzeń. 
    • Do ustalenia przyczyny mogą być konieczne mikroskopia preparatu mokrego (wet mount), barwienie metodą Grama lub posiewy

 

Leczenie / postępowanie

  • Zazwyczaj leczenie koncentruje się na leczeniu podstawowej przyczyny stanu zapalnego. 
    • W waginozie bakteryjnej CDC zaleca: 
      • Metronidazole 500 mg doustnie dwa razy na dobę przez 7 dni
      • Metronidazole żel 0,75%, 1 pełny aplikator (5 g) dopochwowo, raz na dobę przez 5 dni
      • Clindamycin krem 2%, 1 pełny aplikator (5 g) dopochwowo na noc przez 7 dni
Źródła

Źródła

Wulwodynia

Opis / Kluczowe cechy

  • Złożone i przewlekłe schorzenie bólowe pochwy, obejmujące utrzymujący się ból sromu, którego nie można przypisać możliwej do zidentyfikowania przyczynie. 
  • Istnieje podtyp wulwodynii zwany kliterodynią, który dotyczy wyłącznie łechtaczki. 
    • Ból jest często opisywany jako piekący i może nasilać się podczas określonych czynności, takich jak ćwiczenia fizyczne, stosunek płciowy lub długotrwałe stanie. 
    • Mogą go nasilać także obcisła odzież, lęk, depresja lub stres. 
    • Ból może również promieniować od sromu i obejmować wargi sromowe, a nawet uda. 
    • Ból może być uogólniony, ale może też być zlokalizowany. 
  • Istotnym objawem negatywnym (pertinent negative) w tym schorzeniu jest zwykle brak zmian skórnych.

 

Przebieg czasowy objawów

  • Początek wulwodynii jest bardzo zróżnicowany; objawy mogą pojawiać się nagle lub stopniowo i utrzymywać się od kilku miesięcy do kilku lat. 
  • Niektóre przypadki ustępują samoistnie, podczas gdy inne stają się przewlekłe o nieprzewidywalnym czasie trwania.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Przyczyny zakaźne: drożdżakowe zapalenie sromu i pochwy (w tym postacie atypowe), waginoza bakteryjna, rzęsistkowica lub opryszczka narządów płciowych

 

  • Choroby zapalne: liszaj twardzinowy, liszaj płaski, kontaktowe zapalenie skóry i liszaj prosty przewlekły

 

  • Zaburzenia nowotworowe: rak płaskonabłonkowy

 

  • Zaburzenia neurologiczne: uraz, uwięźnięcie lub neuropatia nerwów sromowego, płciowo-udowego lub biodrowo-pachwinowego, a także torbiele Tarlova. 
    • W przypadkach kliterodynii diagnostyka różnicowa powinna obejmować podrażnienie, ucisk lub uszkodzenie nerwu sromowego i nerwu grzbietowego łechtaczki

 

  • Przyczyny pourazowe: urazy okrakowe, okaleczanie żeńskich narządów płciowych i wypadki komunikacyjne

 

  • Niedobory hormonalne: niedobór estrogenów
    • Objawy niespecyficzne: pieczenie i podrażnienie pochwy 

 

  • Dysfunkcja dna miednicy: napięcie, osłabienie lub skurcze mięśni, szczególnie istotne w kliterodynii

 

  • Perły keratynowe lub zrosty kaptura łechtaczki: gromadzenie się keratyny między łechtaczką a jej kapturem może prowadzić do podrażnienia i bólu
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Zwykle jest to rozpoznanie z wykluczenia. 
  • Test z użyciem wacika (cotton swab test) pomaga potwierdzić lub wykluczyć wulwodynię. 
    • Lekarz może rozpocząć od zapytania pacjentki, gdzie zlokalizowany jest ból, a następnie za pomocą wacika systematycznie ocenia ból, zaczynając od obszarów zewnętrznych i przesuwając się do wnętrza w kierunku przedsionka. 
    • Badanie zwykle rozpoczyna się od wewnętrznej strony uda, a następnie obejmuje wargi sromowe większe, bruzdę międzywargową wewnętrzną, łechtaczkę, kapturek łechtaczki, krocze oraz różne punkty w obrębie przedsionka. 
    • Pacjentka może oceniać swój ból lub odczuwane wrażenia w każdym miejscu w skali od 1 do 10. 
    • Test ukłucia szpilką w celu oceny reakcji prawidłowych, osłabionych lub nadmiernej wrażliwości.

 

Leczenie / Postępowanie

  • Metody zachowawcze: 
    • Leczenie wulwodynii opiera się na samoopiece polegającej na unikaniu czynników drażniących, takich jak obcisła odzież, oraz na noszeniu luźnej, przewiewnej odzieży.
    • Można również rozważyć psychoterapię, jogę, uważność (mindfulness) i neurostymulację. 
  • Farmakoterapia: 
    • Do łagodzenia bólu można również stosować doustne leki przeciwbólowe (trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, takie jak nortriptyline, inhibitory SNRI oraz leki przeciwdrgawkowe).
    • Zgłaszano, że nortriptyline powoduje najmniej działań niepożądanych. 
    • Miejscowe leki przeciwbólowe stosowane bezpośrednio na srom to zazwyczaj preparaty recepturowe zawierające lidocaine, estrogen, testosterone lub gabapentin, stosowane pojedynczo lub w połączeniu. 
  • Fizjoterapia: 
    • W leczeniu dysfunkcji mięśni dna miednicy, w tym osłabienia i skurczów. 
  • Leczenie chirurgiczne:
    • Wycięcie zajętych części przedsionka jest ostatecznością
    • Można również zająć się drobnymi problemami chirurgicznymi, takimi jak perły keratynowe. 
Źródła i obrazy

Źródła

  1. Gunther Stewart, M.D., FACOG, E., Bissonnette, CNM, MSN, I., J Margesson M.D., FRCPC, DAAD, L., & Parks Forbes, NP, D. (2015, 23 czerwca). Vulvodynia - vulvovaginal disorders. Vulvovaginal Disorders. https://vulvovaginaldisorders.org/atlas_topic/vulvodynia/
  2. Kairys, N., & Garg, M. (2023). Bacterial vaginosis. In StatPearls. StatPearls Publishing. Pobrano z https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430792/
Zapalenie przedsionka sromu

Opis / Najważniejsze cechy

  • Zlokalizowany zespół bólu sromu: Dawniej określany jako prowokowana wulwodynia przedsionka (vestibulodynia) lub zapalenie przedsionka sromu
    • Jest to częsta postać wulwodynii, zwykle występująca w obrębie przedsionka sromu lub okolicy łechtaczki. 
    • Uznaje się ją za swoisty typ wulwodynii obejmujący przedsionek. 
  • Zwykle przed menopauzą
  • Dyspareunia wejścia lub pacjentka opisuje ból przy wprowadzaniu tamponu
  • Możliwy wywiad terapii laserem dwutlenkowęglowym, krioterapii, alergicznych reakcji na leki lub niedawnego stosowania chemicznych czynników drażniących. 
  • Charakteryzuje się dyspareunią wejścia i dyskomfortem w okolicy wejścia do pochwy 
    • Dodatni test z użyciem wacika, tkliwość zlokalizowana w obrębie przedsionka sromu oraz ogniskowy lub rozlany rumień przedsionka

 

Przebieg w czasie

  • Początek i nasilenie zapalenia przedsionka sromu różnią się u poszczególnych osób. 
  • Aby spełnić kryteria diagnostyczne, ból musi utrzymywać się co najmniej trzy miesiące bez możliwej do zidentyfikowania przyczyny. 
  • Może być stały, przerywany lub wywoływany przez takie czynności jak stosunek płciowy, wysiłek fizyczny lub długotrwałe siedzenie.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Kliniczna
Diagnostyka / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Dodatni test wacikiem (punktowa tkliwość przedsionka po dotknięciu wacikiem)
  • Ogniskowy lub rozlany rumień przedsionka

 

Leczenie / Postępowanie

  • Skierowanie do grupy wsparcia
  • Estradiol w kremie do stosowania miejscowego, 0,01% (Estrace Vaginal Cream) dwa razy dziennie
  • Wstrzyknięcia interferonu do zmiany
  • Fizjoterapia z biofeedbackiem
  • Dieta o niskiej zawartości szczawianów
  • Cytrynian wapnia doustnie
Materiały źródłowe

Materiały źródłowe

  • Ledger, W. J., Kessler, A., Leonard, G. H., & Witkin, S. S. (1996). Vulvar vestibulitis—A complex clinical entity. Infectious Diseases in Obstetrics and Gynecology, 4(5), 269–275. https://doi.org/10.1155/S106474499600052X
Pochwica

Opis / Najważniejsze cechy

  • Zaburzenie bólu miednicy i penetracji (genito-pelvic pain/penetration disorder) - pochwica została zdefiniowana w DSM IV-TR jako „nawracający lub utrzymujący się mimowolny skurcz mięśni zewnętrznej jednej trzeciej pochwy, który utrudnia stosunek płciowy oraz powoduje cierpienie i trudności w relacjach interpersonalnych”. 
  • Zgodnie z tą definicją mimowolny skurcz mięśni pochwy jest istotnym warunkiem rozpoznania pochwicy. 
  • Nadmierny lęk przed bólem podczas penetracji jest częstym objawem zgłaszanym przez osoby z pochwicą.

 

Przebieg w czasie

  • Może rozpocząć się przy pierwszej próbie penetracji pochwy, np. tamponem, prącjem, palcem lub narzędziem medycznym
  • Niektóre kobiety rozwijają ją jednak później, po okresie bez żadnych trudności. 
  • Objawy mogą występować przy każdej próbie penetracji lub tylko w określonych sytuacjach

 

Diagnostyka różnicowa

  • Przyczyny organiczne
    • Endokrynopatie: obniżone stężenie testosteronu, cukrzyca
    • Uszkodzenie nerwów: uszkodzenie rdzenia kręgowego w wyniku urazu lub operacji miednicy, stwardnienie rozsiane
    • Choroby układu sercowo-naczyniowego: niedokrwienie w przebiegu miażdżycy
  • Szczegółowe rozpoznania różnicowe
    • Dyspareunia u kobiet z przyczyn organicznych (w przypadku zespołu bólu miednicy i penetracji)
    • Inne zaburzenia psychiczne
  • Zaburzenia seksualne wywołane substancjami i/lub lekami
    • SSRI, leki przeciwpsychotyczne, leki przeciwnadciśnieniowe, opioidy, alkohol
Rozpoznanie / leczenie / postępowanie

Rozpoznanie

  • Utrzymujące się lub nawracające trudności w zakresie ≥ 1 z następujących:
    • Penetracja pochwy podczas stosunku płciowego
    • Silny ból sromowo-pochwowy lub miednicy podczas stosunku pochwowego lub próby penetracji
    • Silny lęk antycypacyjny związany z bólem sromowo-pochwowym lub miednicy podczas próby stosunku pochwowego lub penetracji
    • Silne napięcie mięśni dna miednicy podczas próby penetracji pochwy (historycznie określane jako pochwica)

 

Leczenie / postępowanie

  • Fizjoterapia mięśni dna miednicy
  • Rozszerzanie pochwy (dylatatory)
  • Psychoterapia
  • Leczenie wszelkich przyczyn dyspareunii u kobiet (np. lubrykanty i środki nawilżające w suchości pochwy)
Źródła

Źródła

  • Female Sexual Dysfunction ACOG Practice Bulletin Clinical Management Guidelines for Obstetrician–Gynecologists, nr 213
Diagnostyka różnicowa upławów

Omawiane zagadnienia diagnostyki różnicowej

  • Bakteryjna waginoza
  • Drożdżakowe zakażenie pochwy
  • Chlamydioza
  • Rzeżączka
  • Rzęsistkowica

 

Można swobodnie przechodzić między tematami, klikając wybrane schorzenie wymienione pod prawym paskiem postępu. →

Waginoza bakteryjna

Opis / Kluczowe cechy

  • Pacjentka z względnie skąpymi objawami, zgłaszająca rzadką, ropną/śluzowo-ropną, nieprzyjemną wydzielinę o „rybim” zapachu (wywołanym metabolizmem amin przez bakterie beztlenowe)
  • W badaniu szyjki macicy można stwierdzić kremowobiałą lub szarą wydzielinę i łatwo wywołalne krwawienie
  • Badanie pochwy/narządów płciowych nie ujawnia rumienia, obrzęku ani innych zmian skórnych, chyba że u pacjentki występuje współistniejące zakażenie innym czynnikiem

 

Przebieg czasowy objawów

  • Najczęściej dotyczy kobiet w wieku 15-44 lat. 
  • Objawy mogą szybko ustąpić pod wpływem leczenia, ale nawroty są częste i zwykle występują w ciągu 3 do 12 miesięcy po pierwszym epizodzie

 

Diagnostyka różnicowa

  • Rzęsistkowica
  • Zanikowe zapalenie pochwy
  • Kandydoza
  • Zakażenie gonokokowe
  • Zakażenia chlamydiowe
  • Opryszczka narządów płciowych
  • Podrażnienie mechaniczne/chemiczne
  • Zmiany w obrębie pochwy/szyjki macicy wtórne do ekspozycji na promieniowanie
Diagnostyka / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Cienka, jednorodna, równomiernie przylegająca, biała wydzielina
  • pH pochwy > 4,5
  • Rybi zapach przed lub po dodaniu 10% KOH (test zapachowy, whiff test)
  • Komórki kluczowe (clue cells; brzegi komórek nabłonka zamaskowane przez bakterie) w badaniu mikroskopowym rozmazu z pochwy

 

Leczenie

  • Metronidazole 500 mg 2 razy dziennie doustnie przez 7 dni
  • Metronidazole żel dopochwowy 0,75%, 5g dopochwowo, raz dziennie przez 5 dni
  • Clindamycin krem dopochwowy 2% 5g dopochwowo na noc przez 7 dni
  • Leczenie alternatywne: 
    • Clindamycin 300 mg 2 razy dziennie doustnie przez 7 dni
    • Secnidazole 2 g granulat doustny w jednorazowej dawce
    • Tinidazole 2 g doustnie przez 2 dni 
    • Tinidazole 1 g doustnie przez 5 dni


Postępowanie 

  • Rozważyć wykonanie badań w kierunku HIV i STI
  • Odsetek wyleczeń BV wzrasta nawet o 50%, jeśli pacjentka powstrzymuje się od aktywności seksualnej lub stosuje prezerwatywy
Zasoby i obrazy

Źródła

Drożdżakowe zapalenie pochwy

Opis / Cechy charakterystyczne

  • Srom: rumień, który może być głęboko czerwony lub błyszczący, jedno- lub obustronny, może obejmować wargi sromowe albo tylko krocze lub kapturek łechtaczki
    • W ciężkich przypadkach może się rozszerzać na fałdy pachwinowe, fałdy udowo-kroczowe i na uda
    • Na brzegach nacieków mogą występować grudki satelitarne, krosty lub kołnierzyki łuski
    • Silny świąd
  • Pochwa: białe upławy są często opisywane jako „serowate”, choć czasami wydzieliny może być niewiele
  • Najczęstsze objawy: świąd, pieczenie, dysuria i dyspareunia

 

Przebieg czasowy

  • Najczęściej dotyczy kobiet w wieku rozrodczym, zwłaszcza po okresie dojrzewania i przed menopauzą. 
  • Objawy zazwyczaj rozwijają się w ciągu kilku dni do tygodnia po czynniku wyzwalającym, takim jak stosowanie antybiotyków lub zmiany hormonalne. 
  • Przy właściwym leczeniu świąd i pieczenie zazwyczaj ustępują w ciągu jednego do trzech dni i mijają całkowicie w ciągu tygodnia, choć cięższe zakażenia mogą trwać do dwóch tygodni

 

Diagnostyka różnicowa

  • Zakażenie Candida
  • Liszaj twardzinowy
  • Liszaj prosty przewlekły
  • Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry 
  • Podrażnieniowe kontaktowe zapalenie skóry
  • Zapalenie mieszków włosowych
  • Mięczak zakaźny
  • Zapalenie tkanki łącznej
  • Łuszczyca
  • Rak sromu
  • Choroba Pageta
  • Zanik sromu i pochwy 
  • Złuszczające zapalenie pochwy
Diagnostyka / leczenie / postępowanie

Rozpoznanie

  • Preparat z KOH ukazuje drożdże pączkujące, zarodniki i sporadycznie pseudostrzępki
  • pH wydzieliny pochwowej jest zwykle prawidłowe
  • W przypadkach słabo odpowiadających na leczenie należy poszukiwać drożdży innych niż albicans
  • Należy pamiętać, że nawet do 40% przypadków może mieć ujemny wynik preparatu z KOH i preparatu mokrego
  • jeśli rozpoznanie budzi wątpliwości, posiewy w kierunku grzybów drożdżopodobnych z sromu i pochwy są nieocenione, ponieważ pozwalają wykryć niewielkie ilości czynnika zakaźnego i można je przesłać do oznaczenia lekowrażliwości oraz identyfikacji gatunku

 

Leczenie

  • Preparaty dopochwowe dostępne bez recepty (OTC): 
    • Klotrimazol 1% krem 5 g dopochwowo przez 7-14 dni
    • Klotrimazol 2% krem 5 g dopochwowo raz dziennie przez 3 dni
    • Mikonazol 2% krem 5 g dopochwowo raz dziennie przez 7 dni
    • Mikonazol 4% krem 5 g dopochwowo raz dziennie przez 3 dni
    • Mikonazol 100 mg globulka dopochwowa, 1 globulka dziennie przez 7 dni
    • Mikonazol 200 mg globulka dopochwowa, 1 globulka przez 3 dni
    • Tiokonazol 6,5% maść 5 g dopochwowo w pojedynczej aplikacji
  • Leki na receptę: 
    • Butokonazol 2% krem, 5 g dopochwowo w pojedynczej aplikacji
    • Terkonazol 0,4% krem 5 g dopochwowo codziennie przez 7 dni
    • Terkonazol 0,8% krem 5 g dopochwowo codziennie przez 3 dni
    • Terkonazol 80 mg globulka dopochwowa, 1 globulka dziennie przez 3 dni
  • Doustnie: 
    • Flukonazol 150 mg p.o., 1 tabl.
    • Iberksafungerp 150 mg p.o., tabletki, 2 tabl. 2 razy dziennie, codziennie


Postępowanie: 

  • Jeśli brak odpowiedzi na leczenie przeciwgrzybicze, należy rozważyć współistniejącą dermatozę sromu wymagającą dalszej diagnostyki
Źródła i obrazy

Źródła

  1. International Society for the Study of Vulvovaginal Disease. (n.d.). Vaginal yeast infection. ISSVD Vulvovaginal Atlas. https://vulvovaginaldisorders.org/annotation/annotation-p/?highlight=Vaginal%20yeast%20infection


 

 

Chlamydioza

Opis / najważniejsze cechy

  • Często przebiega bezobjawowo (zwykle u kobiet) 

 

Objawy u kobiet:

  • Śluzowo-ropna wydzielina z szyjki macicy
  • Krwawienie po stosunku
  • Dyzuria 
  • Ból podbrzusza lub miednicy

 

Objawy u mężczyzn:

  • Wydzielina z cewki moczowej (przejrzysta lub śluzowa)
  • Dyzuria 
  • Ból jąder (zapalenie najądrza) 
  • Zakażenie odbytnicy
    • Może przebiegać bezobjawowo 
    • Ból odbytnicy, krwawienie lub wydzielina

 

Przebieg w czasie: 

  • Okres inkubacji: ok. 7-12 dni po niezabezpieczonym stosunku
  • Wczesne zakażenie często przebiega bezobjawowo 
  • Tygodnie-miesiące bez leczenia: utrzymujące się zapalenie szyjki macicy lub cewki moczowej

 

Diagnostyka różnicowa

  • Rzeżączka
  • Waginoza bakteryjna
  • Rzęsistkowica
  • Opryszczka narządów płciowych
  • Kiła
  • Zakażenie układu moczowego
  • Zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID)
Rozpoznanie / leczenie / postępowanie

Rozpoznanie

  • Test amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT) z użyciem próbek moczu lub wymazów (z pochwy, szyjki macicy, cewki moczowej, odbytu lub gardła)

 

Leczenie / postępowanie

  • Rozpocząć leczenie antybiotykiem nawet w przypadku braku objawów (doksycyklina lub azytromycyna). 
    • Pacjentki niebędące w ciąży: leczenie pierwszego wyboru – doksycyklina; alternatywa: azytromycyna LUB lewofloksacyna 
    • Pacjentki w ciąży: preferowana: azytromycyna; alternatywa: amoksycylina
  • Zalecić pacjentom powstrzymanie się od stosunków płciowych do momentu spełnienia wszystkich poniższych kryteriów: 
    • Zakończenie 7-dniowego schematu leczenia lub upłynięcie 7 dni po schemacie jednodawkowym. 
    • Ustąpienie objawów, zakończenie leczenia przez wszystkich partnerów seksualnych. 
  • Zgłaszać wszystkie przypadki do lokalnego urzędu zdrowia publicznego.
Źródła

Źródła

Rzeżączka

Opis / Główne cechy

  • Osoby z żeńskimi narządami płciowymi często nie mają objawów
    • Może być związana z: ropniem gruczołu Bartholina: ból, obrzęk i wydzielina na wargach sromowych
  • Śluzowo-ropna wydzielina z cewki moczowej (żółtozielona, ewentualnie z domieszką krwi)
  • Dysuria
  • Zwiększona częstotliwość oddawania moczu. 

 

Przebieg w czasie: 

  • Okres wylęgania: ok. 7-12 dni po niezabezpieczonym stosunku płciowym
  • Wczesne zakażenie często przebiega bezobjawowo 
  • Nieleczone przez tygodnie-miesiące: przetrwałe zapalenie szyjki macicy lub cewki moczowej

 

Diagnostyka różnicowa

  • Chlamydioza
  • Waginoza bakteryjna
  • Rzęsistkowica
  • Opryszczka narządów płciowych
  • Kiła
  • Zakażenia dróg moczowych
  • Zapalenie narządów miednicy mniejszej (PID)
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Test amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT) z użyciem próbek moczu lub wymazów (z pochwy, szyjki macicy, cewki moczowej, odbytu lub gardła)

 

Leczenie / Postępowanie

  • Leczenie preferowane: 
    • Ceftriakson i.m. 
    • Przyspieszona terapia partnera z użyciem cefiksymu 
    • Polecić pacjentowi unikanie wszelkich kontaktów seksualnych do czasu: upłynięcia 7 dni od leczenia pacjenta i jego partnerów seksualnych oraz ustąpienia objawów.
Materiały źródłowe

Materiały źródłowe

  • Podsumowanie wytycznych CDC dotyczących leczenia zakażeń przenoszonych drogą płciową (STI), 2021 - Plansza ścienna
  • Strona internetowa CDC z dodatkowymi materiałami dla pracowników ochrony zdrowia dotyczącymi wytycznych w zakresie STI
Rzęsistkowica

Opis / Najważniejsze cechy

  • Rozlana, cuchnąca, żółta do zielonkawej wydzielina z pochwy
  • Błona śluzowa pochwy może być zaczerwieniona, a szyjka macicy może mieć wygląd truskawkowy
  • Może występować podrażnienie sromu, ale nie musi

 

Przebieg w czasie

  • Objawy rzęsistkowicy zwykle pojawiają się 5 do 28 dni po ekspozycji. 
  • Bez leczenia zakażenie może utrzymywać się miesiącami, a nawet latami, natomiast odpowiednia terapia zwykle usuwa objawy w ciągu jednego tygodnia.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Waginoza bakteryjna
  • Kandydoza
Rozpoznanie / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Należy mieć wysoki stopień podejrzenia zakażenia T vaginalis u aktywnych seksualnie kobiet zgłaszających się z powodu upławów i nieprzyjemnego zapachu
  • Ważna jest dokładna ocena preparatu w soli fizjologicznej
  • Czasami T vaginalis przylega do leukocytów (WBC), co utrudnia rozpoznanie
  • Należy szukać poruszających się kształtów pod mikroskopem

 

Leczenie

  • Metronidazole 500 mg dwa razy na dobę przez 7 dni
  • Tinidazole 2 g p.o.
Źródła i obrazy

Zasoby

  1. Podsumowanie wytycznych CDC dotyczących leczenia STI, 2021 - Wall Chart (tablica poglądowa)
  2. Strona internetowa CDC z dodatkowymi zasobami dla lekarzy dotyczącymi wytycznych w zakresie STI
  3. Khan, Munazzah, et al. “The Tell-Tale Strawberry Cervix: Clinical Insights into Trichomoniasis.” Journal of Skin and Sexually Transmitted Diseases, vol. 7, no. 7, 4 Mar. 2025, pp. 130–131, jsstd.org/the-tell-tale-strawberry-cervix-clinical-insights-into-trichomoniasis/, https://doi.org/10.25259/jsstd_7_2025.
Diagnostyka różnicowa: schorzenia hormonalne i zanikowe sromu

Omawiane tematy diagnostyki różnicowej

  • Zanikowe zapalenie pochwy
  • Zanik pochwy
  • Zapalenie sromu

 

Można swobodnie przechodzić między tematami, klikając wybrane schorzenie wymienione pod paskiem postępu po prawej stronie. →

Zanikowe zapalenie pochwy

Opis / Najważniejsze cechy

  • Atrofia pochwy z dodatkowym świądem i pieczeniem. 
  • Ponieważ nabłonek pochwy jest cienki, jest podatny na większe podrażnienie przez typowe czynniki drażniące skórę lub zakażenie flory miejscowej.

 

Przebieg w czasie

  • Czasu wystąpienia nie można dokładnie przewidzieć u każdej osoby. 
  • Zmiany pojawiają się stopniowo. 
  • Niezależnie od tego, czy występują po chirurgicznym usunięciu jajników, czy w wyniku naturalnej menopauzy, zmiany są zasadniczo takie same, różnią się jedynie tempem rozwoju.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Liszaj twardzinowy
  • Liszaj płaski
  • Zakaźne zapalenie sromu i pochwy
  • Liszaj prosty przewlekły
Diagnostyka / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Klinicznie 
    • Na podstawie objawów, zwłaszcza u kobiet w okresie menopauzy/w wieku menopauzalnym. 
    • Dodatkowymi badaniami wspierającymi są wskaźnik dojrzewania nabłonka pochwy i pH pochwy.

 

Leczenie / postępowanie

  • Ogólnoustrojowa terapia hormonalna 
  • Miejscowe estrogeny dopochwowe
Zasoby i obrazy

Zasoby

  • Kaufman, R. H., Friedrich, E. G., Jr., & Gardner, H. L. (1989). Benign diseases of the vulva and vagina (3rd ed.). Year Book Medical Publishers.
  • Hewitt, J., Pelisse, B., & Paniel, J.-P. (1991). Diseases of the vulva. McGraw-Hill.
  • Casanova, R., Chuang, A., Goepfert, A. R., Hueppchen, N. A., Weiss, P. M., Beckmann, C. R. B., & Ling, F. W. (2018). Beckmann and Ling's obstetrics and gynecology (8th ed.). Wolters Kluwer.
Zanik pochwy

Opis / Najważniejsze cechy

  • Nabłonek pochwy jest tkanką zależną od estrogenów. 
  • Atrofia pochwy występuje u wszystkich pacjentek w wyniku wygasania działania estrogenów i postępuje od subtelnych zmian wskaźnika dojrzewania do niemal całkowitej utraty nabłonka pochwy.

 

Przebieg w czasie

  • Czasu wystąpienia nie można dokładnie przewidzieć u poszczególnych osób. Zmiany pojawiają się stopniowo. 
  • Niezależnie od tego, czy występują po chirurgicznym usunięciu jajników, czy w przebiegu naturalnej menopauzy, zmiany są zasadniczo takie same i różnią się jedynie tempem rozwoju.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Uraz
  • Podrażnienie
  • Liszaj twardzinowy
  • Liszaj płaski
  • Zakaźne zapalenie sromu i pochwy
  • Liszaj prosty przewlekły
  • Rak sromu
  • Pozasutkowa choroba Pageta
Diagnostyka / Leczenie / Postępowanie

Rozpoznanie

  • Rozpoznanie kliniczne na podstawie objawów, zwłaszcza u kobiet w okresie menopauzy lub w wieku menopauzalnym. 
  • Badaniami wspierającymi są wskaźnik dojrzewania pochwy i pH pochwy.

 

Leczenie / Postępowanie

  • Systemowa terapia hormonalna 
  • Miejscowy estrogen dopochwowy
Zasoby i obrazy

Zasoby

  • Kaufman, R. H., Friedrich, E. G., Jr., & Gardner, H. L. (1989). Benign diseases of the vulva and vagina (3rd ed.). Year Book Medical Publishers.
  • Hewitt, J., Pelisse, B., & Paniel, J.-P. (1991). Diseases of the vulva. McGraw-Hill.
  • Casanova, R., Chuang, A., Goepfert, A. R., Hueppchen, N. A., Weiss, P. M., Beckmann, C. R. B., & Ling, F. W. (2018). Beckmann and Ling's obstetrics and gynecology (8th ed.). Wolters Kluwer.
Zapalenie sromu

Opis / Cechy charakterystyczne

  • Zapalenie sromu lub narządów płciowych wywołane czynnikami drażniącymi, alergiami, urazami lub stanem zapalnym. 
  • Może powodować pieczenie, świąd, upławy, grube, białawe plamy na skórze lub zaczerwienienie.

 

Przebieg czasowy

  • Objawy mogą pojawić się po kilku godzinach lub dniach od narażenia na czynnik drażniący lub wyzwalający.

 

Diagnostyka różnicowa

  • Zapalenie skóry sromu
  • Liszaj twardzinowy
  • Zapalenie sromu i pochwy
  • Zakażenie drożdżakowe
Diagnostyka / Leczenie / Postępowanie

Diagnostyka

  • Rozpoznanie na podstawie badania fizykalnego i pełnego badania miednicy. 
  • Niektóre badania obejmują badanie ogólne moczu, badania krwi, testy w kierunku STI oraz cytologię (rozmaz Papanicolaou).

 

Leczenie / Postępowanie

  • Zidentyfikować i usunąć czynniki drażniące oraz unikać ich
  • Maść z hydrokortyzonem
  • Krem z estrogenem do stosowania miejscowego
  • Regularne nasiadówki
Źródła i obrazy
Możliwe wyniki
Ukończono wybrany samouczek.

Można:

  • Kliknąć "Menu" po prawej stronie, pod paskiem Postęp, aby wybrać nowy temat.
  • Kliknąć przycisk "Resetuj" po prawej stronie, aby przejrzeć więcej opcji.

Literatura